نورنیوز-گروه فرهنگی: خاویر باردم، تیلدا سوینتن و آدام مککی در میان 81 امضاکننده نامه سرگشاده در انتقاد از «سکوت» جشنواره فیلم برلین درباره غزه: «ما متأسف و نگرانیم»
بیش از 80 نفر از شرکتکنندگان فعلی و پیشین جشنواره فیلم برلین نامهای سرگشاده را امضا کردهاند که در آن، آنچه «سکوت» این جشنواره در قبال درگیریهای غزه و همچنین «سانسور» هنرمندانی که در اینباره موضعگیری کردهاند خوانده شده، محکوم شده است.
از جمله امضاکنندگان این نامه میتوان به بازیگرانی مانند خاویر باردم، تیلدا سوینتن، آنجلیکی پاپولیا، صالح بکری، تاتیانا ماسلانی، پیتر مولان و توبیاس منزیس و همچنین کارگردانانی چون مایک لی، لوکاس دونت، نان گلدین، میگل گومس، آدام مک کی و آوی موگرابی اشاره کرد. در این نامه آمده است که آنها «از نهادهای فعال در صنعت خود انتظار دارند از همدستی در خشونت هولناکی که همچنان علیه فلسطینیان اعمال میشود، خودداری کنند.»
این نامه در میانه برگزاری دوره 2026 برلیناله منتشر شده است؛ دورهای که مباحث سیاسی به یکی از محورهای اصلی آن تبدیل شده، بهویژه پس از اظهارات رئیس هیئت داوران، ویم وندرس، در نشست خبری افتتاحیه. او در پاسخ به پرسشی درباره غزه و حمایت دولت آلمان (که بخش عمده بودجه جشنواره را تأمین میکند) از اسرائیل، گفت «باید از سیاست دوری کنیم» و مدعی شد فیلمسازی «در نقطه مقابل سیاست» قرار دارد. واکنشهای تند به این سخنان باعث شد مدیر جشنواره، تریشا تاتل، بیانیهای منتشر کند و بگوید: «نمیتوان از هنرمندان انتظار داشت درباره تمامی مباحث گستردهتر مربوط به رویههای گذشته یا فعلی یک جشنواره که کنترلی بر آن ندارند، اظهار نظر کنند.»
در نامه سرگشاده، امضاکنندگان تأکید کردهاند که «بهشدت با دیدگاههای وندرس درباره نسبت فیلمسازی و سیاست مخالفاند» و نوشتهاند: «نمیتوان این دو را از یکدیگر جدا کرد.» آنها همچنین افزودهاند که «در سطح بینالمللی، فضای جهان سینما در حال تغییر است» و به خودداری بیش از 5 هزار نفر از فعالان صنعت فیلم از جمله چندین چهره سرشناس هالیوود از همکاری با «شرکتها و نهادهای فیلمسازی اسرائیلی که همدست تلقی میشوند» اشاره کردهاند.
در پایان نامه آمده است: «ما از برلیناله میخواهیم به وظیفه اخلاقی خود عمل کند و بهصراحت مخالفت خود را با نسلکشی، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی اسرائیل علیه فلسطینیان اعلام کند و بهطور کامل به هرگونه مشارکت در مصون نگهداشتن اسرائیل از انتقاد و پاسخگویی پایان دهد.»
"ما این نامه را بهعنوان فعالان صنعت سینما مینویسیم؛ همگی از شرکتکنندگان فعلی و پیشین برلیناله، که انتظار داریم نهادهای حوزه کاریمان از همدستی در خشونت هولناکی که همچنان علیه فلسطینیان اعمال میشود، خودداری کنند. ما از مشارکت برلیناله در سانسور هنرمندانی که با نسلکشیِ در جریان اسرائیل علیه فلسطینیان در غزه و نقش کلیدی دولت آلمان در تسهیل آن مخالفت میکنند، عمیقاً متأسف و نگرانیم. همانطور که «مؤسسه فیلم فلسطین» اعلام کرده، جشنواره در حالی که همچنان به همکاری با پلیس فدرال در تحقیقاتش متعهد است، «به نظارت و کنترل فیلمسازان پرداخته است».
سال گذشته، فیلمسازانی که از صحنه برلیناله در حمایت از حق حیات و آزادی فلسطینیان سخن گفتند، گزارش دادند که از سوی برنامهریزان ارشد جشنواره بهشدت توبیخ شدهاند. گفته میشود یکی از فیلمسازان تحت تحقیق پلیس قرار گرفته و مدیریت برلیناله بهاشتباه چنین القا کرده که سخنرانی تأثیرگذار او که بر حقوق بینالملل و همبستگی استوار بود «تبعیضآمیز» بوده است. یکی دیگر از فیلمسازان نیز درباره جشنواره سال گذشته به کمپین «Film Workers for Palestine/سینماگران حامی فلسطین» گفته است: «فضایی آکنده از بدگمانی حاکم بود؛ احساس میکردیم حمایتی وجود ندارد و تحت پیگرد هستیم. احساسی که هرگز پیشتر در هیچ جشنوارهای تجربه نکرده بودم.» ما در رد این سرکوب نهادی و نژادپرستی ضد فلسطینی، در کنار همکاران خود میایستیم.
ما قویاً با اظهارنظر رئیس هیئت داوران برلیناله 2026، ویم وندرس، که گفته بود فیلمسازی «در نقطه مقابل سیاست» قرار دارد، مخالفیم. نمیتوان این دو را از یکدیگر جدا کرد. ما عمیقاً نگرانیم که برلیناله (که با بودجه دولت آلمان اداره میشود) در حال اجرای همان رویکردی است که ایرن خان، گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه آزادی بیان و عقیده، اخیراً آن را سوءاستفاده آلمان از قوانین سختگیرانه «برای محدود کردن حمایت از حقوق فلسطینیان، ایجاد اثر بازدارنده بر مشارکت عمومی و تنگتر کردن فضای گفتمان در دانشگاه و هنر» توصیف و محکوم کرده است. این همان چیزی است که "آی ویوی" (فیلمساز چینی) نیز بهتازگی آن را چنین توصیف کرد که آلمان «در حال انجام همان کاری است که در دهه 1930 انجام میداد» (در تأیید گفته مصاحبهکنندهاش که آن را «همان تمایل فاشیستی، فقط با هدفی متفاوت» خوانده بود). همه اینها در شرایطی رخ میدهد که جزئیات هولناک تازهای درباره 2٬842 فلسطینی که بنا بر گزارشها توسط نیروهای اسرائیلی با استفاده از سلاحهای حرارتی و ترموباریک ساخت آمریکا (که در سطح بینالمللی ممنوعاند) «بخار شدهاند»، منتشر میشود. با وجود شواهد فراوان از قصد نسلکشی، جنایات سازمانیافته و پاکسازی قومی، آلمان همچنان به تأمین سلاحهایی ادامه میدهد که در غزه برای نابودی فلسطینیان به کار میروند.
در سطح بینالمللی، روند تحولات در جهان سینما در حال تغییر است. بسیاری از جشنوارههای معتبر از تحریم فرهنگی اسرائیلِ متهم به آپارتاید حمایت کردهاند؛ از جمله جشنواره بینالمللی مستند آمستردام (بزرگترین جشنواره مستند جهان) همچنین جشنواره فیلم بلکاستار در ایالات متحده و جشنواره فیلم خنت، بزرگترین جشنواره بلژیک. افزون بر این، بیش از 5٬000 فعال صنعت سینما، از جمله چهرههای سرشناس هالیوودی و بینالمللی، اعلام کردهاند که از همکاری با شرکتها و نهادهای سینمایی اسرائیلیِ همدست خودداری خواهند کرد.
با این حال، برلیناله تاکنون حتی به حداقل خواستههای جامعه خود نیز پاسخ نداده و بیانیهای صادر نکرده است که در آن حق حیات، کرامت و آزادی فلسطینیان را تأیید کند؛ نسلکشی جاری اسرائیل علیه فلسطینیان را محکوم نماید؛ و متعهد شود از حق هنرمندان برای سخن گفتن آزادانه در حمایت از حقوق بشر فلسطینیان صیانت کند. این کمترین کاری است که میتواند و باید انجام دهد."