نورنیوز-گروه بینالملل: تحولات اخیر نشان میدهد سطح تنش میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای از «بازدارندگی فعال» شده است؛ مرحلهای که در آن تهدید، ابزار چانهزنی است نه الزاماً مقدمه جنگ. با این حال، بازار نفت همواره به احتمالها واکنش نشان میدهد، نه صرفاً به واقعیتها.
در چنین شرایطی، هرگونه خطای محاسباتی میتواند هزینه انرژی را بهطور ناگهانی افزایش دهد. تجربه جنگ اوکراین نشان داد «حق بیمه ریسک جنگ» چگونه میتواند دهها دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه کند. اکنون نیز اگرچه بازار با مازاد نسبی عرضه مواجه است، اما ظرفیت روانی افزایش قیمت همچنان وجود دارد.
سناریوی درگیری مستقیم ــ ولو محدود ــ میتواند قیمت نفت را به محدوده ۸۰ دلار هدایت کند. اما عبور از این سطح، مستلزم اختلال پایدار در عرضه یا تهدید جدی مسیرهای انتقال انرژی است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه امنیت انرژی جهان
تنگه هرمز فقط یک گذرگاه دریایی نیست؛ بلکه شاهراه حیاتی حدود یکپنجم مصرف جهانی مایعات نفتی و سهم قابل توجهی از تجارت گاز طبیعی مایع است. هرگونه اختلال معنادار در این مسیر، فراتر از یک تنش منطقهای، به یک بحران بینالمللی تبدیل خواهد شد.
اگر فرض بستهشدن یا ناامن شدن تنگه هرمز محقق شود، شوک عرضه میتواند بهسرعت تعادل بازار را برهم زند. در چنین حالتی، سناریوی نفت ۱۰۰ تا ۱۳۰ دلاری دور از ذهن نخواهد بود؛ زیرا بازار نهتنها کاهش فیزیکی عرضه، بلکه ترس از تداوم بحران را نیز قیمتگذاری میکند.
با این حال، باید توجه داشت که چنین اقدامی هزینههای ژئوپلیتیکی گستردهای برای همه بازیگران در پی دارد و احتمال شکلگیری ائتلافهای بینالمللی برای بازگشایی مسیر را افزایش میدهد. از این رو، سناریوی انسداد کامل، گرچه اثرگذارترین است، اما کماحتمالترین نیز محسوب میشود.
سناریوی فشار حداکثری و توقف صادرات
گزینه دیگر، تشدید فشارهای اقتصادی و محدودسازی صادرات نفت ایران است. در این چارچوب، اگر صادرات فعلی ایران ــ که حدود یک و نیم میلیون بشکه در روز برآورد میشود ــ بهطور کامل متوقف شود، بازار با کسری ملموس عرضه روبهرو خواهد شد.
با وجود مازاد عرضه پیشبینیشده در سالهای آتی، حذف کامل نفت ایران میتواند قیمتها را در کوتاهمدت به محدوده ۷۰ تا ۹۰ دلار برساند. اما پایداری این سطح به واکنش سایر تولیدکنندگان اوپکپلاس و سرعت جایگزینی عرضه بستگی دارد.
نکته مهم آن است که بازار امروز نسبت به شوکهای محدود مقاومتر از گذشته است. تنوع مسیرهای صادراتی، ذخایر استراتژیک و انعطافپذیری تولیدکنندگان شیل آمریکا، مانع از تکرار جهشهای کنترلناپذیر دهههای پیشین میشود.
توافق؛ سناریوی کاهشی بازار
در مقابل، سناریوی دستیابی به توافق هستهای میتواند معادله را معکوس کند. افزایش ۵۰۰ هزار تا یک میلیون بشکهای صادرات نفت ایران، آن هم در شرایط مازاد عرضه جهانی، احتمالاً فشار کاهشی بر قیمتها وارد خواهد کرد.
در این حالت، نفت برنت میتواند به زیر ۶۰ دلار میل کند و بازار وارد فاز «حق بیمه ریسک صفر» شود. چنین روندی نهتنها برای مصرفکنندگان بزرگ انرژی مطلوب است، بلکه به کاهش تورم جهانی نیز کمک میکند.
به بیان راهبردی، بازار نفت بیش از آنکه نگران وقوع جنگ باشد، نگران پیشبینیناپذیری است. هرچه افق دیپلماسی شفافتر شود، دامنه نوسان قیمت محدودتر خواهد شد.
بر این اساس، بازار انرژی اکنون در وضعیت «انتظار فعال» قرار دارد. نه نشانهای قطعی از درگیری گسترده دیده میشود و نه تضمینی برای توافق سریع وجود دارد. در این میان، تنگه هرمز بهعنوان متغیر تعیینکننده، بیشترین حساسیت را ایجاد کرده است.
قیمت ۱۳۰ دلاری نفت تنها در سناریوی اختلال شدید و پایدار در عرضه قابل تصور است. در مقابل، توافق میتواند قیمتها را به کانالهای پایینتر بازگرداند.
در نهایت، مسیر آینده بازار بیش از هر چیز به میزان عقلانیت ژئوپلیتیکی بازیگران بستگی دارد؛ عقلانیتی که اگر تقویت شود، نفت را از مدار بحران دور خواهد کرد.
نورنیوز