نورنیوز-گروه اجتماعی:دکتر مریم بهشتیان_ رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت، با بیان اینکه با افزایش تعداد موارد جدید سرطان مانند بسیاری از کشورها روبرو هستیم، اظهار کرد: بخشی از این افزایش میتواند با مولفههای «افزایش امید به زندگی»، «سالمندشدن جمعیت» و «بهبود نظام ثبت سرطان و تشخیص زودهنگامتر» مرتبط باشد. همچنین بخشی دیگر به تغییرات سبک زندگی، تغییراتی مانند کمتحرکی، چاقی، تغذیه ناسالم، مصرف فستفودها و نوشیدنیهای قندی، استرس مزمن و آلودگی هوا مرتبط میشود.
روند بروز سرطان در ایران
او درباره شایعترین سرطانها در میان ایرانیان توضیح داد: روند پنج تا شش ساله آمارهای ثبتی سرطان در کشور، افزایش بروز برخی سرطانها را نشان میدهد. سرطانهای «پستان»، «پروستات، «روده بزرگ و مقعد»، «پوست» (انواع غیرملانومایی) و «معده» شایعترین سرطانها طی این سالها در کشور بودهاند.
شایعترین سرطانها در ایران
روند افزایشی سرطان روده بزرگ و مقعد
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره علل بروز شایعترین سرطانها در میان ایرانیان اظهار کرد: به طور مثال، سرطان روده بزرگ و مقعد که در هر دو جنس روند افزایشی داشته، میتواند با تغییر سبک زندگی، کم تحرکی و الگوی تغذیه مرتبط باشد. الگوی سرطانها با مدرنشدن سبک زندگی میتواند به سمت افزایش سرطانهایی که ارتباط بیشتری با چاقی، مصرف دخانیات، کمتحرکی و تغذیه ناسالم دارند، تغییر کند.
علت تفاوت آمار بروز سرطان در استانها
این پزشک درباره وضعیت بروز سرطان در استانهای مختلف تصریح کرد: تفاوت بروز سرطان بین استانها میتواند ترکیبی از سن، جمعیت، عوامل محیطی، سبک زندگی، دسترسی به خدمات و کیفیت ثبت دادهها باشد. به طور طبیعی، استانهایی که جمعیت سالمند و دسترسی تشخیصی بهتری دارند، بروز بالای سرطان را گزارش میکنند که لزوما به معنای خطر بیشتر نیست، بلکه میتواند نشانه تشخیص بهتر باشد.
بهشتیان ادامه داد: در نظام ثبت سرطان کشور، بروز جغرافیایی سرطانها به تفکیک استانها محاسبه و در اختیار سیاستگذاران و برنامهریزان استانی قرار میگیرد تا تصمیمگیری مبتنی بر شواهد برای پیشگیری و کنترل سرطان انجام دهند.
ضرورت توجه به عوامل خطر سرطان
او با بیان اینکه ریسکفاکتورها میبایست در کانون توجه قرار گیرند، اظهار کرد: اگرچه آمار و ارقام سرطانها بسیار مهم و راهنمای اصلی سیاستگذاران و برنامهریزان به ویژه در نظام سرطان است، اما آنچه برای عموم مردم اهمیت حیاتی دارد و باید از آن مطلع باشند، توجه به ریسکفاکتورها و پرهیز از عوامل خطر است. شناخت علائم هشداردهنده سرطان مانند تودههای غیرطبیعی، خونریزیهای غیرعادی، کاهش وزن بیدلیل، تغییر پایدار در اجابت مزاج، زخمهای بهبود نیافته و سرفه یا گرفتگی صدای طولانیمدت میبایست در کانون توجه قرار گیرند.
تاثیر عوامل محیطی بر سرطانها
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره تاثیر شرایط آبوهوا بر بروز سرطانها توضیح داد: نتایج مطالعات نشان میدهند آلودگی هوا، کیفیت منابع آب و برخی از مواجههای شغلی میتوانند در بروز برخی سرطانها نقش داشته باشند، اما میبایست به این موضوع توجه کرد که سرطان یک بیماری چند عاملی است و نمیتوان این بیماری را به یک عامل محیطی واحد نسبت داد. بنابراین، سیاستگذاری و برنامهریزیها میبایست به کاهش عوامل خطر مرتبط با سرطان و کاهش مواجهه با این عوامل تمرکز کنند.
تا ۱۰ درصد از سرطانها منشاء ارثی دارند
بهشتیان درباره تاثیر عوامل ژنتیکی و وراثت بر بروز سرطانها گفت: براساس شواهد علمی، فقط حدود پنج تا ۱۰ درصد از سرطانها منشاء ارثی دارند؛ اما تقریبا همه سرطانها به دلیل تغییرات ژنتیکی رخ میدهند. در واقع، سرطانها تعامل بین عوامل ژنتیکی، محیطی و رفتاری هستند. مصرف دخانیات، تغذیه ناسالم، مصرف کم میوه و سبزیجات، مصرف فستفودها، چاقی، کم تحرکی، مصرف الکل، آلودگی هوا، تماس با برخی مواد شیمیایی و برخی عفونتها از عوامل محیطی و رفتاری هستند.
غربالگری ۳ سرطان شایع در ایران
او با بیان اینکه برنامه غربالگری ۳ سرطان در ایران اجرا میشود، توضیح داد: در حال حاضر، دانشگاههای علومپزشکی برنامه پیشگیری، غربالگری و تشخیص زودهنگام ۳ سرطان «پستان»، «دهانه رحم» و «روده بزرگ» را اجرا میکنند. مشارکت مردم در این برنامهها حیاتی است؛ چرا که تشخیص سرطان در مراحل اولیه میتواند شانس درمان را حتی به بالای ۹۰ درصد برساند.
گروههای هدف غربالگری ۳ سرطان
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره گروههای هدف غربالگری سرطان گفت: زنان (۳۰ تا ۶۹ سال) و (۳۰ تا ۵۹ سال) به ترتیب جزو گروه هدف غربالگری سرطانهای پستان و دهانه رحم محسوب میشوند. همچنین زنان و مردان ۵۰ تا ۶۹ ساله نیز گروه هدف غربالگری سرطان روده بزرگ هستند. اگرچه گروههای هدف را برای غربالگری ۳ سرطان پستان، دهانه رحم و رودهبزرگ در نظر گرفتهایم اما تمام افراد دارای سابقه خانوادگی و کسانی که علائم هشداردهنده دارند باید غربالگری و تشخیص زودهنگام را جدی بگیرند.
موفقیت برنامههای غربالگری، مستلزم مشارکت مردم
او در زمینه ضرورت تغییر باورهای نادرست درباره سرطان گفت: موفقیت برنامه غربالگری سرطان، نیازمند آگاهی و مشارکت بیشتر مردم در این برنامهها و اصلاح باورهای نادرست در خصوص این بیماری است. بسیاری از سرطانها با جراحی و درمانهای سادهتر و کمهزینهتر قابل کنترل هستند، اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند. بار بالای هزینه درمانی، بیش از هر چیز نشأت گرفته از تاخیر در تشخیص است. براساس تجربه جهانی، «سرمایهگذاری در پیشگیری»، «اصلاح سبک زندگی» و «غربالگری منظم» نه تنها جان انسانها را نجات میدهد، بلکه منجر به جلوگیری از هزینههای سنگین و گاه غیرضروری درمانهای پیشرفته میشود.
توجه به بیماری سرطان در نظام ارجاع
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت گفت: سیاست معاونت بهداشت وزارت بهداشت، حرکت به سمت افزایش آگاهی عمومی درباره عوامل خطر سرطان و نشانههای زودهنگام بیماری، توانمند کردن افراد برای مراقبت از خود در برابر سرطان، افزایش غربالگری و تشخیص زودهنگام و کنترل سرطان از طریق یکپارچه کردن خدمات و مراقبتهای سرطان از مسیر پزشک خانواده و نظام ارجاع به منظور کاهش سردرگمی بیماران و خانوادههای آنها و کاهش هزینههای غیرضروری است.
چالش غربالگری سرطانها در ایران
بهشتیان درباره چالشهای دسترسی به خدمات غربالگری و تشخیص زودرس سرطان در شهرها و روستاها گفت: خدمات پیشگیری و غربالگری سرطانهای دهانه رحم، پستان و روده بزرگ در قالب خدمات رایگان به همراه آموزشهای خودمراقبتی در مراکز خدمات جامعه سلامت، پایگاههای سلامت و خانههای بهداشت روستاها و شهرهای کشور ارائه میشود. مراکز خدمات جامعه سلامت، پایگاههای سلامت و خانههای بهداشت به محل زندگی افراد نزدیک هستند، تلاشکردهایم که با ارائه خدمات در این مراکز، دسترسی عادلانه را فراهم کنیم. در حال حاضر، تمرکز بر بهبود فرآیندها، ارتقاء کیفیت خدمات، پیگیری افراد مشکوک و غربال مثبت برای دریافت خدمات مورد نیاز، افزایش آگاهی مردم و مشارکت آنها در برنامههای غربالگری و تشخیص زودهنگام است.
او درباره استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای تشخیص سرطان نیز به ایسنا توضیح داد: هوش مصنوعی، قابلیت بهرهگیری در حوزههای مختلف مانند ارزیابی خطر، تشخیص زودهنگام سرطانها، تفسیر تصویربرداریها، تحلیل دادههای ثبت سرطان و موارد دیگر را دارد. در حال حاضر، هوش مصنوعی را یک ابزار کمکی میدانیم که میتواند دقت و سرعت تصمیمگیری را افزایش دهد اما نمیتواند جایگزین نیروی انسانی شود.
او درباره بزرگترین چالشهای کنترل سرطان در ایران هم توضیح داد: از مهمترین چالشها در حوزه پیشگیری سرطانها، این واقعیت است که بخش قابلتوجهی از عوامل خطر سرطانها، خارج از حوزه سلامت شکل میگیرد. کنترل مصرف دخانیات، بهبود تغذیه، افزایش تحرک بدنی، کاهش آلودگی هوا و بسیاری مواد دیگر بدون همکاری موثر و پایدار بینبخشی امکانپذیر نیست. پیشگیری از سرطان، یک مسئولیت صرفا بهداشتی نیست، بلکه نیازمند همافزایی تمام بخشها در سطح ملی و استانی است.
۳۰ تا ۵۰ درصد از سرطانها قابل پیشگیری هستند
او ادامه داد: چالش دیگر، سطح سواد سلامت جامعه درباره سرطانها است. همچنان، سرطان در بخشهایی از جامعه به عنوان بیماری غیرقابلپیشگیری، هممعنا با درمانهای سخت و دیرهنگام و غیرقابل علاج شناخته میشود. این در حالی است که امروزه ۳۰ تا ۵۰ درصد از سرطانها قابل پیشگیری یا در صورت تشخیص زودرس، قابل کنترل هستند. ارتقاء آگاهی مردم باید فراتر از اطلاعرسانی ساده باشد و به توانمندسازی آنها برای انتخاب سبک زندگی و رفتارهای سالم منجر شود. مشارکت پایین مردم در برنامههای غربالگری سرطانها از دیگر از چالشها است.
از باورهای نادرست فاصله بگیریم
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه خدمات غربالگری به صورت رایگان و گسترده در سراسر کشور ارائه میشود، افزود: بهرهگیری موثر از این ظرفیت، نیازمند اصلاح باورهای نادرست و استفاده از روشهای خلاقانه و متناسب با نیاز جامعه برای ترغیب مردم به مشارکت فعال است. بدون حضور آگاهانه مردم، هیچ برنامه غربالگری به موفقیت کامل نمیرسد. در مجموع، موفقیت کنترل سرطان، مستلزم حرکت همزمان سیاستگذاران و برنامهریزان نظام سلامت و مردم در مسیر پیشگیری است؛ مسیری که با اقدامات نوآورانه، افزایش مشارکت اجتماعی و همکاری بینبخشی به نتیجه میرسد.
وی گفت: آموزشهای خود مراقبتی، بسیجهای اطلاعرسانی به ویژه مناسبتهایی مانند هفته ملی مبارزه با سرطان، استفاده از ظرفیت شبکههای بهداشتی در سراسر کشور از جمله مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاههای سلامت و خانههای بهداشت، رسانهها و مشارکت جامعه به ویژه از طریق سفیران سلامت و تقویت همکاری بین بخشی از محورهای اصلی اقدامات وزارت بهداشت برای آگاهیرسانی عمومی برای سرطان است.
سرطانها را در مراحل اولیه شناسایی کنیم
بهشتیان با بیان اینکه حدود نیمی از سرطانها قابل پیشگیری هستند، گفت: بسیاری از سرطانها را میتوان در مراحل اولیه شناسایی کرد و با چند اقدام ساده مانند مراجعه به موقع و استفاده از خدمات غربالگری میتوانیم از خود و خانوادهمان در برابر سرطان محافظت کنیم. پیشگیری از سرطان با انتخابهای ساده روزمره ما شروع میشود.
پَسگامهایی برای پیشگیری از سرطان
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت با بیان اینکه برخی پسگامها را برای پیشگیری از سرطان مدنظر قرار دهیم، اظهار کرد: سیگار و قلیان را کنار بگذاریم، چرا که دخانیات یکی از عوامل قابل پیشگیری سرطانها است. تحرک بدنی منظم داشته باشیم، حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی در روز خطر برخی از سرطانها را کاهش میدهد. تغذیه سالم را انتخاب کنیم؛ میوه و سبزی بیشتری مصرف کنیم و مصرف نمک و غذاهای فرآوری شده را کاهش دهیم. وزن متعادل را حفظ کنیم، اضافه وزن خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهند.
بهشتیان توضیح داد: مصرف الکل حتی مقدار کم آن هم خطر سرطان را بالا میبرد. از پوست خود در برابر آفتاب محافظت کنیم؛ قرارگرفتن طولانی مدت زیر نور خورشید میتواند بیماری سرطان پوست را افزایش دهد.
او با بیان اینکه به علائم بدنی خود توجه کنیم، افزود: در برنامههای غربالگری شرکت کنیم و از خود در برابر عفونتها محافظت کنیم.
رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت درباره ضرورت توجه به افزایش سواد سلامت و بهبود سبک زندگی توضیح داد: دانش خود درباره این بیماری را افزایش دهیم و آگاهانه زندگی کنیم؛ سبک زندگی سالم، موثرترین راه پیشگیری از سرطان است.